Δευτέρα, 14 Ιουνίου 2010

Ο Πέτερ Στάιν και τα "φρικτά εγκλήματα" των Γερμανών.

Ένα απόσπασμα από την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Πέτερ Στάιν στη Μυρτώ Λοβέρδου (Βήμα, Κυριακή 30 Μαΐου 2010):
Μ. Λ.: Αλλάζουν οι άνθρωποι, η νοοτροπία ενός κράτους;
Π. Σ.: «Είναι εξαιρετικά δύσκολο. Και μιλάμε και για την οικονομική συμπεριφορά. Δείτε: οι Γερμανοί άλλαξαν μετά το ’45. Γιατί όμως; Γιατί τιμωρήθηκαν σκληρά για τα φρικτά εγκλήματα που έκαναν. Έτσι άλλαξαν. Οι Ιταλοί, με τα δικά τους εγκλήματα, δεν τιμωρήθηκαν καθόλου. Η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι αλλάζουν μόνο μέσα από την τιμωρία. Τι άλλο να πω; Ελπίζω ότι η λογική θα πρυτανεύσει.» (Οι υπογραμμίσεις δικές μου / η κουβέντα δημοσιογράφου και σκηνοθέτη αναφερόταν στην Ελλάδα και τους Έλληνες μετά την οικονομική κρίση.)

Μέρες προσπαθώ να χωνέψω τις παραπάνω φράσεις του Π. Σ.. Υποθέτω, ο διακεκριμένος και ώριμος στην ηλικία καλλιτέχνης ονομάζει απλώς «φρικτά εγκλήματα» το ό,τι φρικαλεότερο επινόησε ποτέ διεστραμμένος ανθρώπινος νους, το ομαδικό κάψιμο σε φούρνους εκατομμυρίων γιατί ήταν εβραίοι ή ομοφυλόφιλοι ή τσιγγάνοι. Με ποιο επιτίμιο, άραγε, πότε τιμωρήθηκαν οι Γερμανοί, για πόσο καιρό εκτίοντας ποια ποινή; Και τι μας διαβεβαιώνει ότι εντέλει άλλαξαν;

Δεν ξέρω αν άλλαξε στη ζωή του ποτέ ένας άνθρωπος. Μπορώ, ωστόσο, να καταλάβω την ανάγκη ενός Γερμανού και δη ευαίσθητου και μόλις μια γενιά μετά το Άουσβιτς, να πιστεύει ότι οι ομοεθνείς του και τιμωρήθηκαν επαρκώς και άλλαξαν (προφανώς με την έννοια ότι εξαγνίσθηκαν).

Οι ποινές -ας μου επιτραπεί- διαμορφώνουν συμπεριφορές ∙ δεν αλλάζουν χαρακτήρες. Είναι άλλο το φοβάμαι να κάνω κάτι κι άλλο το επιλέγω να μην το κάνω.

Οι προοδευτικοί παιδαγωγοί, παρεμπιπτόντως, ισχυρίζονται ότι ο μόνος τρόπος ν’ αλλάξεις ένα παιδί (κάποιον χειραγωγήσιμο τέλος πάντων, όχι ενήλικο, πόσο μάλλον λαό) είναι να του παράσχεις ελευθερία, περισσότερο ζωτικό χώρο δηλαδή, μαζί βέβαια με τους σαφείς όρους, τους νόμους, για να συνηθίσει να τον διαχειρίζεται ορθολογικά, σωστά.