The world's most messed-up country.

(Ελλάδα:) Η διεθνώς πιο χαλασμένη / προβληματική χώρα.

[Από το άρθρο του Steve Rose (Guardian, Σάββατο 27 Αυγούστου 2011): Attenberg, Dogtooth and the weird wave of Greek cinema.]  

Τα σχετικά υπερθετικά μας τώρα και σε ξένες γλώσσες.

Mario Vargas Llosa: Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες.

Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες ανήκει στα πιο σημαντικά και πρωτότυπα μυθιστορήματα του συγγραφέα, κατά την εκτίμηση των μελετητών του. Αδιαμφισβήτητα οι μεγάλες αρετές του Λιόσα είναι παρούσες και εδώ: η οικονομία (σε μικρή και μεγάλη δομή), ο εγκιβωτισμός των επιμέρους ιστοριών που δεν ανακόπτει την κύρια ροή, η ικανότητα του συγγραφέα να ανεβάζει από το ασυνείδητο όσο και να διατάσσει το υλικό του στον ειρμό της εκτενούς αφήγησης.

J. D. Salinger: Εννέα ιστορίες.

Ο Σάλιντζερ (1919-2010) εξέδωσε τρία μυθιστορήματα, με πρώτο και γνωστότερο το «Φύλακα στη σίκαλη» (1951). Από τα δημοσιευμένα 35 διηγήματά του σε διάφορα περιοδικά, επέτρεψε να εκδοθούν όσα κατά τη γνώμη του μπορούσαν να αντέξουν στο χρόνο, τα περιεχόμενα στις «Εννέα ιστορίες» (1948-1953, έκδοση 1953).
Αν πρέπει να προσδιορίσουμε τις «Εννέα ιστορίες» από το πού και το πότε, πρόκειται για ψηφίδες της μεταπολεμικής Αμερικής. Αλλά βρισκόμαστε στην επικράτεια της νεωτερικής λογοτεχνίας, άρα και ο όποιος ρεαλισμός ή άλλη ξεκάθαρη πρόθεση προγραμματικά δεν είναι καθόλου σαφείς.

Mario Vargas Llosa: Η γιορτή του τράγου.

Ο Μ. Β. Λιόσα γεννήθηκε το 1936 στο Περού. Σπούδασε στη φιλοσοφική σχολή της Λίμα και έκανε το διδακτορικό του (για τον Γκαρσία Μαρκές) στο πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Έζησε στο Παρίσι, στο Λονδίνο, στη Βαρκελώνη. Δίδαξε λογοτεχνία σε πολλές χώρες. Το 1990 έθεσε δίχως επιτυχία υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές του Περού. Έγινε γνωστός, μεταφράστηκε από το πρώτο του μυθιστόρημα, το «Η πόλη και τα σκυλιά». Το έργο του συναπαρτίζουν κυρίως μυθιστορήματα, αλλά και θεατρικά, άρθρα, μελέτες. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία, με κορυφαίο το Νόμπελ του 2010.
Ο τράγος του τίτλου στο μυθιστόρημα του Λιόσα είναι ο στρατηγός Τρουχίλιο, ο στυγνός δικτάτορας της «Δομινικανής Δημοκρατίας» από το 1930 ως το 1961.

Ο λαϊκισμός αργοπεθαίνει.

Να σου φέρνει πόνο στα μηνίγγια ο ρόγχος του και ζάλη η αποφορά από τις ανοικτές πληγές του. Αλλά δεν πρόκειται να πεθάνει. Όχι προτού μας καταβροχθίσει όλους, και τον τελευταίο.

Πόση κατάθλιψη και πόσος ζόφος.

Γιώργος Ιωάννου: με μειλιχιότητα, με ύφος απαράμιλλο.

Ο Γ. Ι. γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 20 Νοεμβρίου του 1927. Οι γονείς του ήταν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, ο πατέρας του εργαζόταν μηχανοδηγός στους σιδηρόδρομους. Ο Γιώργος (Σορολόπης του) Ιωάννου άλλαξε επισήμως το όνομά του σε Γιώργο Ιωάννου, επέλεξε δηλαδή για επίθετο το πατρώνυμό του. Σπούδασε στο τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ., εργάστηκε στην ιδιωτική και αργότερα δημόσια μέση εκπαίδευση. Εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές και σταδιακά από το 1961 στράφηκε προς την πεζογραφία. Μοίρασε το ώριμο συγγραφικό του έργο σε πεζά (διηγήματα / πεζογραφήματα), χρονογραφήματα, μεταφράσεις, δοκίμια, λαογραφικού ενδιαφέροντος ποικίλες εργασίες. Λόγω των επιπλοκών μιας απλής εγχείρισης προστάτη, πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου του 1985, σε ηλικία 58 χρόνων.

Τον Γ. Ι. θα πρέπει να τον διάβαζα ήδη το 1979, -θυμάμαι να μου είναι γνώριμος όταν τον άκουγα σε μαγνητοφωνημένα ρεπορτάζ από διαλέξεις του, στα «Καθημερινά», την εκπομπή του Άρη Δαβαράκη και της συχωρεμένης Μαρίκας Τζιραλίδου στο Τρίτο του Μάνου Χατζιδάκι.

Σελίν: Ταξίδι στην άκρη της νύχτας.

Ο Λουΐ Φερντινάν Ωγκύστ Ντετούς , -το πλήρες όνομα πίσω από το λογοτεχνικό ψευδώνυμο (παρμένο από το μικρό όνομα της γιαγιάς του) Σελίν-, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1894. Πήρε μέρος στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αργότερα σπούδασε ιατρική. Το ταξίδι άρχισε να το γράφει το 1929, το εξέδωσε το 1932. Σκανδάλισε, διαβάστηκε πολύ, δέχτηκε κάθε είδους κριτική, από λιβέλους ως διθυράμβους. Για την αντισημιτική και φιλοναζιστική του στάση, ο Σελίν, μετά τον πόλεμο αναγκάστηκε να ζήσει εκτός Γαλλίας (για ένα διάστημα μάλιστα φυλακίστηκε), έως το 1951, οπότε αμνηστεύτηκε, και έκτοτε αποσύρθηκε στο παρισινό προάστιο Μεντόν. Συνέγραφε ως το θάνατό του, το 1961. Το έργο του περιλαμβάνει συνολικά δέκα μυθιστορήματα.
Ο Σελίν αδιαμφισβήτητα ανήκει στους πλέον ιδιοφυείς της νεωτερικής λογοτεχνίας, εκείνες τις τόσο εύφορες για τις τέχνες πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Αυτός που σε κάθε αφορμή διακήρυσσε ότι το να αφηγούμαστε απλώς ιστορίες είναι κάτι ασήμαντο, σημασία έχει το πώς, το ύφος με το οποίο τις αφηγούμαστε.

Τα σχετικά υπερθετικά.

Στο Βήμα της Κυριακής (09-01-2011), σε τίτλους συνεντεύξεων:
Λευτέρης Παπαδόπουλος «Γίναμε η χώρα με τους χειρότερους ανθρώπους». (Από τη Μυρτώ Λοβέρδου.)
Γιάννης Τσεκλένης «Ζούμε στην πιο άσχημη πρωτεύουσα του κόσμου». (Από τη Μαρία Θερμού.)
[Οι υπογραμμίσεις των υπερθετικών δικές μου.]

Τι έχεις, βρε Αλέξανδρε, κι αναστενάζεις;

«…Και εις περίεργος άνθρωπος με χονδρόν άσχημον πρόσωπον, με παχύτατον μύστακα επικαθήμενον ως στοιβιά επί των μήλων των παρειών του, έως τους οφθαλμούς, ημιναύτης και ημιεργάτης και ημιεκφορτωτής (ούτος ήτο ο Αλέξανδρος Χάραυλος, ο ίδιος όστις πηδαλιουχών ποτέ εν μακρώ ταξιδίω, κατά την Μαύρην Θάλασσαν, επί μεγάλου πλοίου, την νύκτα, ηρωτήθη υπό του πλοιάρχου, περιπατούντος κατά μήκος του καταστρώματος από την πρύμνην έως την πρώραν: ‘Τι έχεις, βρε Αλέξανδρε, κι αναστενάζεις;’ Κ’ εκείνος απήντησε: ‘Συλλογίζομαι, καπετάνιε, πώς θα τα πληρώσουμε, τόσα εκατομμύρια που χρωστάει το Έθνος!’) ∙» [Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, Ολόγυρα στη λίμνη, 1892, εκδόσεις Δόμος, τόμος Β’, σελ. 386.]

Από την προχτεσινή -δίκην μνημοσύνου- περιδιάβασή μου σε αγαπημένες σελίδες του Α.Π.. Και να σκεφτεί κανείς ότι το παραπάνω απόσπασμα δεν είναι παρά ανεκδοτολογικού τύπου λεπτομέρεια, η οποία μάλιστα δίνεται παρεμπιπτόντως, σε παρένθεση…

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, 3 Ιανουαρίου 2011: η πρώτη εκατονταετηρίδα.

Εκατό χρόνια από το θάνατο του Α. Π. (03-01-1911).
Σαν ελάχιστο μνημόσυνο σήμερα, ας του αφιερώσουμε μία ώρα ανάγνωσης. Συμβολικά. Τουλάχιστον μία ώρα.

Ευχές για το 2011.

Να μην κρατήσει πολύ αυτή η πένθιμη, βουβή αναμονή. Να τελειώσει μια ώρα αρχύτερα. Προτού εξαντληθούμε από την ορθοστασία. Στεκόμαστε στο κατώφλι όρθιοι, αμίλητοι, δεν ξέρουμε πότε θα ξεκινήσει η πομπή, ακούς κάπου – κάπου έναν να ψιθυρίζει κάτι από δω, άλλον από κει, δεν ξέρουμε καν αν τελικά θ' αναβληθεί. Αλλά και για πόσο ν' αναβάλλεται ένα ξόδι; Πάντως, ας μην κρατήσει άλλο αυτή η αναμονή.
Και τις καθιερωμένες: λιγότερος λαϊκισμός από και προς όλους (άμποτε να συμβεί), όπως και καλή υγεία, πολλή και δυνατή λογοτεχνία.

Μόνο φοιτήτριες και δημόσιοι υπάλληλοι.

Σε πολυκατοικία επί της Λέλας Καραγιάννη στο ύψος της Σικίνου, στην Κυψέλη, είναι κολλημένο ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ με πλαστικοποιημένη πρόσθετη σελίδα, όπου μαζί με οκτώ σχετικές φωτογραφίες αναγράφονται με κεφαλαία τα εξής: ΔΥΑΡΙ 65 τμ, 2ος , ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΟ, ΜΕ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΙΔΗ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟ (A/C), ΦΡΕΣΚΟΜΠΟΓΙΑΤΙΣΜΕΝΟ, ΦΩΤΕΙΝΟ, ΜΟΝΟ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ (το τελευταίο, επιπλέον, μαρκαρισμένο με κίτρινο υπογραμμιστή).
Είχα καιρό να διαβάσω ένα κείμενο τόσο εύγλωττο για τα όσα ο συγγραφέας -το πιθανότερο εν αγνοία του- υποδηλοί.   

Εκλογές, όμορφες σαν μέσα σε διάφανη λαμπερή πομφόλυγα...

Ας τις χαρούμε, είναι οι τελευταίες ανέμελες. Σύντομα απ’ όλο ετούτο το τσίρκο του λαϊκισμού: πολιτικάντηδες, τηλε-δημοσιογράφους, παρατρεχάμενους καλλιτέχνες, ποικίλους δημοσιολόγους, δε θα ’χουν απομείνει παρά κάτι ελάχιστοι και ξεπουπουλιασμένοι σαν ένα –δυο κακόμοιρα κοτόπουλα στο κοτέτσι μετά την πλημμύρα…

HERMAN MELVILLE: Μόμπι - Ντικ ή η φάλαινα.

Σκόπευα τα ‘Υπομνήματα’ να είναι μικρές επισκέψεις σε εργαστήρια, οι σημειώσεις – υπογραμμίσεις, οι σκόρπιες σκέψεις πάνω σε μία ανάγνωση, -τι άλλο; Οτιδήποτε περισσότερο, προϋποθέτει εργασία φιλολογική ακόμα και ως απλό δοκίμιο ή κριτική. Είναι και φορές, ωστόσο, που διαισθάνομαι πόσο δεν αρκεί η μία -όσο προσεκτική- ανάγνωση, ή πόσο είναι αναγκαία η έρευνα, προκειμένου να αποτιμηθεί η αξία ενός κειμένου. Ότι υπάρχουν κείμενα που τους αναλογεί πολλή εργασία και πολύς χρόνος σε σοβαρά φιλολογικά σπουδαστήρια.
Είχα δει το συναρπαστικό ‘Παρασκήνιο’ το αφιερωμένο στο μεταφραστικό ζήλο του Χριστοδούλου, είχα προσπαθήσει και τότε, αναγνώριζα τη δυνατή λογοτεχνία, και κατά διαστήματα έκτοτε, αλλά για μερικές σελίδες, έπειτα το άφηνα. Φέτος που όλα τα σκιάζει ο ζόφος του λαϊκισμού, -αλλά και ουδέν κακόν αμιγές καλού- δραπετεύοντας στα ‘λογοτεχνικότερα’ της βιβλιοθήκης, έφτασα και στον ‘Μόμπι – Ντικ’. Πρόκειται, πράγματι, για ρηξικέλευθο, έργο ιδιοφυΐας λογοτεχνικής, αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι εξήντα – εβδομήντα χρόνια πριν από τους νεωτεριστές του εικοστού αιώνα, και όλος ο μοντερνισμός βρισκόταν ήδη εκεί, αλλά και το γοητευτικότερο απ’ όλα, στο εκτενές αυτό κείμενο αποτυπώνεται, όπως πολύ σπάνια, η ηδονή της γραφής να συνεπαίρνει τον ίδιο το δημιουργό της. Γραφίδα φρενήρης και μόνιμα οιστρήλατη. Ο Melville γράφει σαν να μην έγραψε κανείς πριν απ’ αυτόν, να μην ξέρει τι είναι σωστό ή λάθος στη δουλειά του, και καθηλωμένος στην απόλαυσή του, που είναι λιγότερο λογία και περισσότερο παιχνίδι.

Μάριο Βάργκας Λιόσα (1936 -).

Ανακοινώθηκε χτες από τη Σουηδική Βασιλική Ακαδημία ότι το φετινό (2010) Νόμπελ Λογοτεχνίας θα απονεμηθεί στο μεγάλο Περουβιανό συγγραφέα. Να και μία πολύ καλή είδηση.

Νίκος Καζαντζάκης: Ο καπετάν Μιχάλης.

Ν. Κ.: 18 Φεβρουαρίου 1883 – 26 Οκτωβρίου 1957. Ουσιαστικά πρώτο πεζό του το «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» (1943, 60 ετών), ο «Καπετάν Μιχάλης», το δεύτερο, δέκα χρόνια αργότερα, το 1953, στα 70 του, και θα του έμεναν μόνο ακόμα τέσσερα χρόνια για να ολοκληρώσει την πεζογραφία του. Είχε προηγηθεί ένα τεράστιο σε όγκο ποιητικό, δραματουργικό και μεταφραστικό έργο μαζί με ένα βίο ταξιδιώτη στον κόσμο των ιδεών αλλά και κυριολεκτικά στον πλανήτη, τουλάχιστον ζηλευτό. Κύριες φιλοσοφικές επιρροές του: Φρειδερίκος Νίτσε, Ανρί Μπεργκσόν.

Τον Καζαντζάκη τον διαβάζαμε συναρπασμένοι, και το ένα μετά το άλλο τα μυθιστορήματά του, μονορούφι, στην εφηβεία μας. Στις δεκαετίες του ’70 ή του ’80.

Αν ο λαϊκισμός ήταν θρησκεία, η Ελλάδα θα ήταν Πακιστάν.

Ήταν ο τίτλος του χτεσινού άρθρου του Στέφανου Κασιμάτη στην Καθημερινή (22-09-10). Δυσκολεύομαι να φανταστώ αποφθεγματική περιεκτικότερη ρήση, ακόμα και για να χρησιμεύσει ως τίτλος της περιόδου 1981 - 2010, για την πολιτική ζωή της χώρας αυτά τα χρόνια (και είναι προς τιμήν του Σ. Κ. το ότι δε σφετερίζεται την πατρότητα της φράσης, την αποδίδει σε φίλο της στήλης του από το Λονδίνο).
Ένα απόσπασμα από το εν λόγω άρθρο: «Η αντίθεση των πολιτικών όλου του φάσματος στο Μνημόνιο, έπειτα από τρεις δεκαετίες βασιλείας του λαϊκισμού στην πολιτική ζωή, δεν εκπλήσσει. Εκείνο που εκπλήσσει και εξοργίζει (εμένα τουλάχιστον) είναι η διαστρέβλωση του όρου «πολίτης» από τα χείλη εκείνων που διεκδικούν την ψήφο του. Την έχουν καταντήσει ευφημισμό. Στην αντίληψη των περισσότερων πολιτικών, ο πολίτης είναι ένα είδος ζώου, χωρίς δυνατότητα ανάλυσης της πραγματικότητας, χωρίς κρίση, χωρίς ευθύνη. Λειτουργεί με το θυμικό και οι αντιδράσεις του περιορίζονται στο πιο ρηχό επίπεδο της αντίθεσης μεταξύ ηδονής και πόνου: του δίνεις, λ. χ., εκατό ευρώ και χαίρεται, του παίρνεις εκατό ευρώ και θυμώνει. Αυτός ο «πολίτης» είναι κάτι σαν διασταύρωση ανάμεσα σε ζωάκι και καθυστερημένο παιδάκι. Έχει πάντα δίκιο, ποτέ δεν ευθύνεται και η δουλειά του πολιτικού είναι να τον κατευνάζει και να τον ικανοποιεί.»
Εκλεπτυσμένο χιούμορ, δηκτική αλλά και κομψή ειρωνεία.
Περιμένουμε πολλοί καθημερινά το άρθρο του Σ. Κ..
Ν’ αραιώσουμε την ημερήσια δόση της κατάθλιψης, να παρηγορηθούμε που δεν είμαστε μόνοι.

Ήθη: άσπονδοι ευεργέτες.

Σε κοινωνίες δυσλειτουργικές,
-και είναι μερικές, που δε χρειάζεται να πεις τίποτα πια για να αποδείξεις τις στρεβλότητές τους-,
περισσότερο και από το "ουδείς αχαριστότερος του ευεργετηθέντος",
ισχύει το "ουδείς δολιώτερος του ευεργέτου".

Παρήχηση του υγρού λάμδα (λ).

...Πλέουμε πλησίστιοι σε πελάγη ανεκλάλητου λαϊκισμού...

Η ασχήμια γεννά φασαρία.

Τα παλιότερα χρόνια καθισμένος τα βράδια στην Brasileira στο largo do Chiado έβλεπα το νεαρόκοσμο, εφήβους στην πλειονότητά τους, ν’ ανηφορίζουν την Garrett προς Bairro Alto, έλεγα κάπου έχουν τις φωλιές τους αυτά, ποιος ξέρει, και φανταζόμουν διάφορα. Η αλήθεια, κατευθύνονταν προς τα μπαράκια με την προσφερόμενη φτηνότερη μπύρα, ένα ευρώ το μισό λίτρο, καμιά φορά και ογδόντα λεπτά, στο ευρώ επίσης και η καϊπιρίνια, έπαιρναν το ποτό τους σε πλαστικά κύπελλα, όρθιοι ή κατάχαμα στα πεζοδρόμια, και κουβέντα με τις ώρες. Φέτος μάλιστα όχι μόνο εξιχνίασα ότι οι περισσότεροι κατέληγαν στα miradouro, τα μπαλκόνια – πλατείες με πανοραμική θέα στην πόλη, κυρίως της Santa Catarina και του Sâo Pedro de Alcântara, αλλά και δοκίμασα να περάσω ανάμεσά τους κάποια από τα βράδια μου. Εκατοντάδες παιδιά, σμάρια νεαρόκοσμος, κουβέντα – ψίθυρος και μπίρα σε πλαστικό ή από κάτι τεράστια μπουκάλια. Και στους κάδους των σκουπιδιών με τάξη ο καθένας τα σκουπίδια του. Στα μιραντόρου αυτά υπάρχουν και καντίνες – μερικά τραπέζια (όχι περισσότερα από δέκα-δεκαπέντε), αν καθίσεις το σέρβις ανεβάζει κάπως τις τιμές, παρά τα εκατοντάδες παιδιά, πάντα έβρισκα άδειο τραπέζι. Δε χόρταινα να τα χαζεύω. Καμιά φορά τραγούδαγαν, σπάνια και πολύ απομονωμένα. Διότι το πράγμα είναι εξόχως σύγχρονο εκτός από ενδιαφέρον. Συνυπάρχουν ως άτομα όχι ως συλλογικές οντότητες, τύπου του …παλιού καιρού σε μας, οι παρέες, οι νεολαίες κ.τ.ό.. Ούτε να τα νομίσει κανείς τίποτα σαν τη χαρά των μικροαστών: νοικοκυρεμένα, ήσυχα και οικονομικά / αντικομφορμιστικά παιδιά… Σπάνια καπνίζουν τσιγάρα νικοτίνης, η …σπιρτάδα του χόρτου σε χτυπάει συχνά στη μύτη, αλλά ούτε και σ’ αυτό κάποια ιδιαίτερη δραματικότητα. Όσο για τη σεξουαλικότητά τους, δείχνουν να τη βιώνουν δίχως περιττές ταλαιπωρίες και αναστολές και, αν παρατηρούσα σωστά τις λεπτομέρειες στις μικρές εκφράσεις και κινήσεις τους, δίχως στερεότυπα.

Κάποιο από τα βράδια με την …αποικία των παιδιών γύρω μου, με την όμορφη πόλη στα πόδια μας, θυμήθηκα εικόνες από την πατρίδα. Τις ταινίες του Οικονομίδη (το «Σπιρτόκουτο», την «Ψυχή στο στόμα»), την ασχήμια των θεσμών μας -αν είναι χτισμένοι θεσμοί οι πόλεις-, και που δύσκολα αντέχουμε πια ο ένας τον άλλο πάνω από εικοσάλεπτο, έστω και δύο οι Έλληνες…