Ένα εκατομμύριο πρόσφυγες στοιβαγμένοι ανάμεσα Σύνταγμα και Ομόνοια!

Η Κως τον Αύγουστο του 2015

ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΗΣ

Athens Voice, 12-8-2015

Πρόκειται γι’ αυτό που αναλογικά συμβαίνει στην Κω τις τελευταίες μέρες. Σ’ ένα νησί συνολικού πληθυσμού 35.000 κατοίκων, στην πόλη της Κω οι 20.000 απ’ αυτούς, κατέφθασαν περί τους 7.000 πρόσφυγες και μετανάστες.
Άπλωσαν τις σκηνές ή τα λιγοστά υπάρχοντά τους σε έκταση ούτε δέκα στρεμμάτων, στα δύο - τρία κεντρικότερα πάρκα, στην προκυμαία, σε πεζόδρομους, στην Οδό των Φοινίκων, στο κέντρο της τουριστικής πόλης.

Δεινά τα πέλωρα των θεών / φοβερά τα σημάδια των θεών (Ιλ. Β. 278 - 335).

Σηκώθηκε τότε κρατώντας το σκήπτρο στο χέρι ο Οδυσσέας, ο πορθητής των κάστρων. Πλάι του η Αθηνά με τα λαμπερά μάτια που πήρε τη μορφή κήρυκα πρόσταζε το στρατό να σιωπήσει, για ν’ ακούσουν και να σκεφτούν τα λόγια του οι πρώτοι μα και οι τελευταίοι απ’ τους γιους των Αχαιών. Και αυτός, με την πρόθεση να τους ωφελήσει, πήρε το λόγο και είπε:

«Βασιλιά, γιε του Ατρέα, τώρα δα οι Αχαιοί θέλουν να σε ντροπιάσουν μπροστά σε όλους τους θνητούς, με το να μην εκπληρώσουν την υπόσχεση που σου έδωσαν όταν ακόμα ξεκινούσαν για εδώ από το Άργος το φημισμένο για τα άλογά του, ότι θα έπαιρναν το δρόμο της επιστροφής μόνο αφού κυριευόταν το Ίλιο με τα γερά τείχη. Τώρα σαν τα μικρά παιδιά ή σαν γυναίκες χήρες οδύρονται ο ένας στον άλλο, παρακαλώντας να αποπλεύσουμε για τα σπίτια μας.

Όμηρος, ο πρώτος μυθιστοριογράφος.

Ο τίτλος της ανάρτησης αυτής, όπως και της ομώνυμης κατηγορίας / ετικέτας εφεξής στο αρχείο του blog, μοιάζει φιλολογικά τουλάχιστον προβοκατόρικος.
Μα μυθιστοριογράφος ο πρώτος ποιητής!
Τα έπη είναι αφηγηματική, διεξοδική σε περιγραφές και εξιστορήσεις, λογοτεχνία, κατά Albin Lesky (Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, σελ. 80) ιδίως η Οδύσσεια: «εκτεταμένη διήγηση και γι’ αυτό τη χαρακτηρίζουμε λαϊκή μυθιστορία (νουβέλα)», και παρότι είναι μάλλον σωστότερο να θεωρούμε τον Όμηρο, εκτός από μεγάλο ανανεωτή του είδους, το πιθανότερο και γνώστη της γραφής, ο οποίος ωστόσο παρά την πλούσια εγγραμματοσύνη του ως δημιουργός, για να στηρίξει την προφορική διάδοση του έργου του, αναγκαστικά τού έδωσε έμμετρη μορφή, στο γνώριμο μέτρο των επών, στο δακτυλικό εξάμετρο.

Μίλτος Σαχτούρης: Εγώ, ο Μαύρος γάτος - ποιητής.

Τα τιμαλφή μου. Δύο τετράστιχα από τον Μίλτο Σαχτούρη, το πρώτο στις 28/10/88, την περίοδο που υπηρετούσα, μου το στέλνει από Αθήνα, το δεύτερο, 3/7/91, το υπογράφει Γάτος - Μίλτος, από τον Πόρο. Επειδή εκτιμώ ή αγαπώ ελάχιστους Νεοέλληνες ποιητές όσο τον Σαχτούρη, ετούτα εδώ τα δύο τετράστιχα τα λογαριάζω την πιο υψηλή τιμή και διάκριση που δέχτηκα ποτέ.

Για τη γνωριμία μου μαζί του έχω κάνει ήδη λόγο: (Τα λιθαράκια του σπιτιού μας) "Φοιτητής μετακινούμουν με παπί και, γιατί μετά την εξαγορά του τότε από την Goody’s είχε ανακαινιστεί ο Φλόκας της Φωκίωνος, πολύ εντυπωσιακός –πρόκειται για την εποχή που είναι πια σε παρακμή οι καφετέριες του ’70, τα δερμάτινα καθίσματα και οι τσίγκινες ταπετσαρίες στους τοίχους, οι θαμώνες να χτυπούν με το κουταλάκι στο φλιτζάνι εωσότου ασπρίσει τη ζάχαρη με τους κόκκους του στιγμιαίου και μια κουταλιά νερό για το ζεστό νες με γάλα-, πεταγόμουν για καφέ, λοιπόν, στο Φλόκα της Φωκίωνος, όπου σύχναζε και ο Σαχτούρης, κι αφότου συνδεθήκαμε, καθώς ο ποιητής δεν είχε τηλέφωνο για προηγούμενη συνεννόηση, είχα ανοιχτή πρόσκληση, μπορούσα να τον επισκέπτομαι, όποια μέρα ήθελα, τα απογεύματα στις επτά.

Έξι σπουδαία ιστορικά μυθιστορήματα.

Gustave Flaubert: Σαλαμπώ, Ο Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου.

Marguerite Yourcenar: Απομνημονεύματα Αδριανού, Η Άβυσσος.

Gore Vidal: Ιουλιανός, Δημιουργία.

Στην Τρίτη ή Τετάρτη του Δημοτικού, 1968 – 1970, η δασκάλα μας, αείμνηστη Ντίνα Ιερομνήμονος, είχε την καλή ιδέα να μας μυήσει στη λογοτεχνία. Επέλεξε τον Όλιβερ Τουΐστ του Ντίκενς, κάπως τον ενέταξε στο μάθημα, τον διαβάζαμε εμείς μάλλον, θα κράτησε αρκετές διδακτικές ώρες, τις τελευταίες της μέρας, θυμάμαι κυρίως την έξαψη του μυαλού μου, με τι ένταση παρακολουθούσα την αφήγηση, ποτέ πριν ή μετά δε μου άρεσε τόσο πολύ το σχολείο.

Γκορ Βιντάλ: Δημιουργία.

Νομίζω ότι η Δημιουργία συγκαταλέγεται στα ιστορικά μυθιστορήματα τα πιο πλούσια σε ερεθίσματα γι’ αυτόν που θέλει να μελετήσει το είδος σε συνθήκες εργαστηρίου, επίσης στα έργα του Βιντάλ με τις υψηλότερες επιδόσεις της ειρωνείας του. Κατ’ αρχάς, ας μην αφήσω άθελά μου μία λάθος υπόνοια: πρόκειται για ένα από τα συναρπαστικότερα μυθιστορήματα που διάβασα ποτέ, ασχέτως είδους, και τώρα που το ξαναδιάβαζα, παρά την πρόθεση της ιδιαίτερης μελέτης, η απόλαυση ήτανε τόση, που συχνά έπρεπε να επιστρέφω σ’ ό,τι απορροφημένος, παρασυρμένος από τη δυνατή αφήγηση, είχα προσπεράσει.

Χρέος καμωμένο από πούρο λαϊκισμό

ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΗΣ

Όποτε με το καλό κυβερνηθεί η χώρα, θα κυβερνηθεί απ’ αυτόν -απ’ αυτή την ηγετική ομάδα να λέμε σωστότερα- που πρώτα θα σφίξει γερά το στομάχι. Διοικώ, ιδίως σε συνθήκες κρίσης, σημαίνει επιλέγω ανάμεσα σε κακές τη λιγότερο κακή λύση. Δρω με γνώμονα τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια των πολιτών μακροπρόθεσμα, αφήνω σε ιεραρχικά κατώτερους τη διαχείριση της μικροπολιτικής («επικοινωνία», πολιτικό κόστος, κινήσεις τακτικής).
Αλλά αυτά, θα μου αντείπει και ο καλοπροαίρετος, είναι λόγια στρογγυλά και ωραία, πώς να συνδεθούν με τα τεκταινόμενα εσχάτως εδώ.

Πολιτείες της μνήμης.

Απολιθωμένο παρελθόν. 

Πομπηία, Ερκουλάνο, Φόρο της Νεάπολης.

Περπατάς σε δρόμους, διαβαίνεις κατώφλια, αίθρια, πότε σε μια σκιερή γωνιά - πότε στην άκρη ενός διαδρόμου, σε διαπερνά το ρίγος απ' τις ζωές των ενοίκων τους.

Ιστορικό μυθιστόρημα. 

Bella Napoli.

Πριν από μία εβδομάδα ακριβώς, μπροστά στις «Επτά πράξεις της ελεημοσύνης» του Καραβάτζιο (Νάπολη, Pio Monte della Misericordia), ενώ με συλλαμβάνει η τοπική φρουρά. Να 'ναι καλά οι ομοϊδεάτες απ' τη χρεοδουλοπαροικία εδωπέρα που διαβίβασαν αμέσως αποδείξεις της δράσης μου (αρθρογραφία κ.λπ.) υπέρ των δανειστών, λίγες ώρες αργότερα, ελεύθερος και πάλι, επέστρεφα στις τρατορίες, στις παστιτσερίες, στις τζελατερίες, στο «Intra Moenia» της πιάτσας Bellini.

Υπέροχη Νάπολη.

Τα επιτόκια των τραπεζών.

Απόσπασμα από τη Δημιουργία του Γκορ Βιντάλ, σελ. 344:

«Όταν η αυλή βρίσκεται στη Βαβυλώνα, η πολυκοσμία γίνεται αφόρητη. Οι ναοί πνίγονται στη δουλειά όχι μόνο με τις θρησκευτικές τελετές και με την τελετουργική πορνεία, αλλά κυρίως με τις ανταλλαγές νομισμάτων και το δανεισμό χρημάτων. Λένε ότι τις τραπεζικές εργασίες τις επινόησαν οι Βαβυλώνιοι. Ίσως να είναι αλήθεια. Αλλά είναι εξίσου αλήθεια και ότι αλλού και εντελώς ανεξάρτητα, οι Ινδοί και οι Καθαίοι επεξεργάστηκαν δικά τους τραπεζικά συστήματα. Πάντα με εντυπωσίαζε το γεγονός ότι τα επιτόκια είναι συνήθως τα ίδια σε όλα τα μέρη του κόσμου. Κι όμως, η τακτική επαφή ανάμεσα στις τρεις χώρες είναι πολύ μικρή μέχρι και ανύπαρκτη. Αυτό μού φαίνεται αληθινά μυστηριώδες.»

"Με περιτριγυρίζουν Έλληνες, λιμασμένοι για τοξότες."

Το απόσπασμα από τη Δημιουργία του Γκορ Βιντάλ, σελ. 339:

«Έμεινα έξω από τους Ελληνικούς πολέμους επειδή δεν άξιζε να τους αφιερώσω χρόνο και κόπο. Επιπλέον, δεν τους αντέχω τους Έλληνες. Στην τελευταία δεξίωση στα Σούσα, μέτρησα στην αίθουσα των κιόνων περισσότερους Έλληνες παρά Πέρσες». Ο Δαρείος μπορεί να δυσκολευόταν να διαβάσει, αλλά μετρούσε με μεγάλη ευχέρεια. «Με περιτριγυρίζουν Έλληνες, λιμασμένοι για τοξότες». Πάντα με σκανδάλιζε λιγάκι όποτε ο Δαρείος χρησιμοποιούσε αυτή τη λαϊκή έκφραση. «Και των δύο ειδών τοξότες», πρόσθεσε. «Τώρα όμως τους έχω βαρεθεί όλους τους.»

Grazie amici miei.

Το πρωί της περασμένης Δευτέρας με ξύπνησε το sms του αδελφού μου Λάμπρου "Όπως προχωράς στο δρόμο πες μερικά grazie amici miei στους περαστικούς κι ας μην καταλαβαίνουν το γιατί". Ήμουν στη Νάπολη. Με τάμπλετ, -δυσκολεύομαι στις αναρτήσεις. Κωνσταντίνος Καραμανλής πρεσβύτερος. Επίμονο μνημόσυνο, ξανά και ξανά στη σκέψη.

Ψηφίζω ΝΑΙ, για να μην κουβαλάω ισόβια ντροπή και ενοχή.

Είμαι 55 χρονών.
Δυο μυθιστορήματα και δυο νουβέλες είναι αρκετά, λέω για να παρηγοριέμαι, αν χρειαστεί να λογοδοτήσω για το ταλέντο που μου δόθηκε.

Το υπερήφανο ΝΑΙ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΗΣ

Athens Voice, 4-7-2015.
Αυτή την Κυριακή υπερασπιζόμαστε τον ορθολογισμό, το φιλελεύθερο κοινοβουλευτικό πολίτευμα, τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας.
Η ηγεσία των κυβερνώντων παγιδευμένη σε στρεβλές, μη ορθολογικές εκτιμήσεις της πραγματικότητας (αν δεν επιχειρεί σκόπιμα καθεστωτική εκτροπή), αργά ή γρήγορα, τυφλωμένη από το δογματισμό της δε θα έχει άλλη δυνατότητα από τον περιορισμό των συνταγματικών ελευθεριών. Ήδη όσους αρνούμαστε τις λογικές της μας κατατάσσει στους εθνικούς μειοδότες. Εθνικισμός, λαϊκισμός, λόγος και συμπεριφορές ολοένα και πιο λούμπεν.

Οι Βαβυλώνιες στο ναό της Αστάρτης / «Στο άψε – σβήσε αγιάσαμε τρεις κοπέλες…»

Τίποτε συναρπαστικότερο από ένα καλό ιστορικό μυθιστόρημα.
(Δείγμα βινταλικής ειρωνείας, επίσης.)

Τα αποσπάσματα από τη Δημιουργία.

«Όπως κάθε επισκέπτης της Βαβυλώνας, πήγαμε γραμμή στο ναό της Αστάρτης, όπου πορνεύονται οι γυναίκες. Σύμφωνα με έναν παλιό νόμο της χώρας, κάθε Βαβυλώνια είναι υποχρεωμένη να πάει, μια φορά στη ζωή της, στο ναό της Αστάρτης και να περιμένει στην αυλή ωσότου ένας άντρας τής προσφέρει χρήματα για να κάνουν έρωτα. Ο πρώτος που θα της προσφέρει τα χρήματα θα την πάρει μαζί του. Σε άλλους ναούς πορνεύονται νεαροί και αγόρια, και ο άντρας που πηγαίνει μ’ έναν κίναιδο του ναού θεωρείται πως κέρδισε την ιδιαίτερη ευλογία της θεάς.

Χρόνος που πυκνώνει.

Κοιμήθηκα δύσκολα, ξύπνησα και δεν ήταν εφιάλτης. Αν πίστευα, θα έλεγα ο Θεός να μας λυπηθεί. Τα χειρότερα πια δε θα βραδύνουν. Το ξέραμε (1, 2). Αλλά κι ας δώσουμε ίσαμε το τέλος τον αγώνα, -για τη συνείδησή μας, για το στοιχειώδη αυτοσεβασμό μας.

Στις Σάρδεις, την ημέρα της θεάς Κυβέλης.

Η λογοτεχνία -ιδίως η αφηγηματική- είναι το πιο αληθινό ταξίδι. Μα τίποτε συναρπαστικότερο απ' το ιστορικό μυθιστόρημα.
Το απόσπασμα από τη Δημιουργία του Γκορ Βιντάλ.

«Στις Σάρδεις, την ημέρα της θεάς, οι νεαροί που επιθυμούν να την υπηρετήσουν ξεριζώνουν τα γεννητικά τους όργανα και τρέχουν στους δρόμους, κρατώντας στο ένα χέρι τα ακρωτηριασμένα μέλη τους. Μερικοί λιγότερο φιλόδοξοι πιστοί της θεάς το θεωρούν γούρι να τους πιτσιλίσει το αίμα ενός νέου ευνούχου. Αυτό δεν είναι δύσκολο. Υπάρχει μπόλικο αίμα. Τέλος, εξαντλημένος, ο αυτοακρωτηριασμένος ευνούχος ρίχνει τα κομμένα γεννητικά του όργανα μέσα στην ανοιχτή πόρτα ενός σπιτιού, που ο ιδιοκτήτης του είναι τότε υποχρεωμένος να πάρει μέσα το πλάσμα αυτό και να το νοσηλεύσει ώσπου να γίνει καλά.

Μία άλλη πλευρά των Ελλήνων.

«Τις επόμενες λίγες μέρες βλεπόμασταν συχνά με τον Αρταφέρνη – και με τους Έλληνες. Θαρρείς πως όλοι μέχρις ενός οι Έλληνες τυχοδιώκτες είχαν βρει το δρόμο για τις Σάρδεις. Εξυπακούεται ότι όλοι ανεξαιρέτως προσφέρονταν για πούλημα. Κι ο Αρταφέρνης τούς είχε μισθώσει, επειδή είναι όχι μόνον εξαιρετικοί στρατιώτες και ναύτες, αλλά και εξίσου έξυπνοι – αν και ύπουλοι.

Ο Δημόκριτος παραείναι ευγενικός για να διαφωνήσει. Πάντως, εγώ έχω δει μια πλευρά τους που οι Έλληνες φυσιολογικά δεν την παρουσιάζουν ο ένας στον άλλον. Τους έχω δει στην περσική αυλή. Τους έχω ακούσει να εκλιπαρούν τον Μεγάλο Βασιλιά να επιτεθεί στην πατρίδα τους, επειδή κανένας Έλληνας δεν μπορεί να υποφέρει την επιτυχία ενός άλλου Έλληνα. Αν δε ραδιουργούσαν οι Έλληνες της Περσίας όλα αυτά τα χρόνια, δε θα είχαν γίνει οι Ελληνικοί πόλεμοι και ο Ξέρξης θα είχε επεκτείνει την αυτοκρατορία μας μέσα από την Ινδία μέχρι τα Ιμαλάια κι ακόμα παραπέρα.»

Τα αντίτυπα της μιας δραχμής.

Δείγμα βινταλικής χάρης. Από τη Δημιουργία. Ο αφηγητής – φανταστικό πρόσωπο, Πέρσης από πατέρα και Έλληνας και δη Αβδηρίτης από μητέρα, εγγονός του Ζωροάστρη και θείος του Δημόκριτου, ο Κύρος Σπιτάμα, υπαγορεύει στο μετέπειτα φημισμένο ανιψιό του το μεγάλο ταξίδι της ζωής του ως τα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου. Στο παρόν απόσπασμα αναφέρεται στις θεωρίες του σοφιστή Αναξαγόρα. (Κι εδώ η λεπτομέρεια φωτίζει και δίνει αληθοφάνεια στη συνολική εικόνα.)

Νοερά θα είμαι κι απόψε στο Σύνταγμα.

Βρίσκομαι εκτός Αθηνών, όμως νοερά θα είμαι κι απόψε στην Πλατεία Συντάγματος.