Το Σκοτεινό Νησί –δέκα χρόνια μετά. Ή μήπως έντεκα, ή και περισσότερα, είκοσι;

Τέτοιο καιρό πέρσι έγραφα το σημείωμα που θα συνόδευε ως επίμετρο την αναθεωρημένη επανέκδοση του Σκοτεινού Νησιού. Ακόμα ένας μικρός κύκλος, μια ακόμη ατυχής εκδοτική συνεργασία, φοβάμαι ατυχέστερη κι απ' την προηγούμενη. Πικρή επαναβεβαίωση του πόσο δυσχερές να είσαι λογοτέχνης σε γλωσσική κοινότητα και γλώσσα στο περιθώριο της ιστορίας.

Το Σκοτεινό Νησί –δέκα χρόνια μετά.

Ή μήπως έντεκα, ή και περισσότερα, είκοσι;

Ήταν η μεγάλη ανομβρία των ετών 1999-2001, ο κήπος μου νεαρός ακόμα, δίψαγα μαζί του, από το πολύ άγχος, παρόλο που η Κως παραμένει μέχρι και σήμερα επαρκής από την άποψη των υδάτινων πόρων (οι γεωτρήσεις, νόμιμες - παράνομες, συνηθισμένο πράγμα), έφτιαξα στέρνα 70 κυβικών που υπερκαλύπτει τις ετήσιες ανάγκες για τα ποτίσματά μου –τουλάχιστον δεν θα επιβάρυνα για τα λουλουδάκια μου τον υδροφόρο ορίζοντα... Όμως, λίγο τα άρθρα της εποχής για την κλιματική αλλαγή, λίγο ο χαρακτήρας μου, θα οδηγούμουν σ’ έναν δυστοπικό κόσμο, το έργο ακολούθησε, σε φόρμα θεατρική καθώς καταγινόμουν τότε με το θέατρο, Το Σκοτεινό Νησί –παρακαλώ και οι δυο λέξεις με κεφαλαίο, είναι τοπωνύμιο, πβλ. Μέλανας Δρυμός, δεν θα καταδεχόμουν άλλωστε τόσο εύκολο επίθετο και δη σε τίτλο. Αλλά για τον προσδιορισμό Σκοτεινό στο Νησί θα επανέλθω.

Δεν είναι η λογική, οι ιδέες, ή και η αισθητική κατάρτιση το όχημά μου προς ένα έργο. Πρόκειται για εμπλοκή πολύ βαθύτερη, σύνθετη και κυρίως ασύνειδη. Ένα έργο μου ολοκληρώνεται, όταν με τη δική του οικονομία –συνεπή ακόμα κι εκεί που θυμίζει παιχνίδι παρωδίας- αυτονομηθεί, χειραφετηθεί από εμένα τον ίδιο, και πια αυτοτελές και ολόκληρο δεν μπορώ να ξεχωρίσω αποκομμένο κανένα του μέλος.

Για τα αρρωστάκια των like, του fb και των υπόλοιπων μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

(Αν είναι όντως αυτή η δράστις, της είχε κάνει, λέει, like μία μέρα πριν της πετάξει στη μούρη το βιτριόλι...

Μα, μεγάλοι άνθρωποι, να μπερδεύουμε το big brother, να νομίζουμε μας δώσανε εφημερίδα για ν' αρθρογραφούμε, κανάλι για να κάνουμε εκπομπές...)

Διπλή (αρνητική) διάκριση.

Είναι πολλά χρόνια, τα περισσότερα αφότου αντιλαμβάνομαι τα πράγματα, που καταλαβαίνω πως άλλο τι από μικρόνοιες σχεδόν δεν απαντάται στα δημόσια (όσο και στα ιδιωτικά) του βίου μας.

Δεν εκπλήσσομαι θέλω να πω.

Συνομήλικο με Το γυμναστήριό μου που η επιτροπή των κρατικών βραβείων δεν συμπεριέλαβε καν στις βραχείες λίστες της, ήτανε και τρόπος του λέγειν γραμματολογικό σύγγραμμα, που όχι μόνο φιγουράρισε στα προς βράβευση, έλαβε ασφαλώς και το οικείο του βραβείο, στο οποίο σύγγραμμα μεταξύ των λογοτεχνικών έργων της περιόδου 1974-2017 δεν συγκαταλέγεται ούτε ένα δικό μου, το όνομά μου σκέτο έστω, (σε παρένθεση, κάπου, για τα προσχήματα, βρε αδελφέ) στα 400 τόσα ονόματα λογοτεχνών της περιόδου που μνημονεύει.

Κάποιος να τους συγχαρεί εκεί στο ΥΠΠΟ και στις επιτροπές τους.  

Οι συναντήσεις οι καλές.

(Λάσπη, από τον κύκλο: Κυκλοτερό, μουσική Χαρίλαος Τρουβάς, ποίηση Νικόλαος Κάλας, τραγούδι Αλέξανδρος Μαράκης)

Μέρες τώρα διαβάζω το εξαιρετικό site Ασσόδυο, έψαξα τη συντακτική ομάδα, από κει ανακάλυψα τον Χαρίλαο Τρουβά, εκ των συντακτών και ιδρυτικών μελών, αλλά και μουσικό, έψαξα τη δουλειά του στο YouTube, τη θαύμασα, επικοινώνησα διαδικτυακά μαζί του. Από τη Λένα Πλάτωνος της δεκαετίας του '80 είχα ν' ακούσω τόσο εντελή ελληνικά τραγούδια, του λέω. Μετά το lockdown της πανδημίας, να ένας ακόμα λόγος για ν' ανεβώ στην Αθήνα: να συναντηθώ με τον Χαρίλαο Τρουβά.

(Στρογγυλή Συμφωνία, από τον ίδιο κύκλο: Κυκλοτερό / Χαρίλαος Τρουβάς, Νικόλαος Κάλας, Αλέξανδρος Μαράκης.)

Το είδος της ψυχοπάθειας.

Δεν βγήκαμε καλά καλά απ' την πανδημία, το ΥΠΠΟ, αφού τέλος πάντων βρήκε τρόπους να μοιράσει λεφτουδάκια σε ηθοποιούς, τραγουδιστές και λοιπούς εργάτες της τέχνης, ανακοίνωσε και τις βραχείες λίστες των λογοτεχνικών βραβείων για τις εκδόσεις του 2018.
Να θυμίσω εδώ, το 2018 είναι το έτος έκδοσης και για "Το γυμναστήριό" μου.
Μου διηγούνταν τις προάλλες εκλεκτή φίλη για έναν γνωστό της και την υστερία του να λάβει συναφές βραβείο, η φίλη μού μίλαγε με το ύφος ανθρώπου που παρατηρεί σκοτεινά πλην ευτράπελα πράγματα: "Έκανε ό,τι μπορείς να φανταστείς παρασκηνιακά για να του το δώσουν. Ο ίδιος μού περιέγραφε τις ίντριγκες, τα αλισβερίσια, τα τηλέφωνα στα οποία πρωταγωνιστούσε. Ένα απ' αυτά τα τηλεφωνήματα, μάλιστα, με εκλιπάρησε να το κάνω εγώ η ίδια για χάρη του. Περάσανε οι μέρες, συναντιόμαστε τυχαία στον δρόμο και όλος συγκίνηση -πίστεψέ με, έκλαιγε!- μου ανακοινώνει πως το πήρε τελικά το βραβείο και πόσο, μα πόσο συγκινημένος ένιωθε που τον τιμούσε το σινάφι του. Το πιστεύεις; Απίστευτο δεν είναι; Θα πρέπει να πρόκειται για είδος ψυχοπάθειας -τι λες κι εσύ;" κατέληξε η εκλεκτή φίλη, που δεν περίμενε κι απάντηση, γελάσαμε και οι δυο.

Πάει και το δεύτερο κεφάλαιο.

Παρά την κακή περιρρέουσα ατμόσφαιρα λόγω της πανδημίας, ευτυχής στο γράψιμο όσο ποτέ, συνεχίζω το καινούργιο μου μυθιστόρημα, το ιστορικό. Νομίζω είναι όντως ό,τι πιο συναρπαστικό περιείχε ο κλήρος μου στη λογοτεχνία -ίσαμε τώρα τουλάχιστον. Πάει και το δεύτερο κεφάλαιο -εκτενέστερο απ' όσο το υπολόγιζα.
Έγινε ποτάμι πια και ρέει. Νομίζω απρόσκοπτα.
Συνέπεσε το τέλος του κεφαλαίου με την ανθοφορία, τη μεθυστική μυρωδιά από τις αγγελικούλες. Τι καλή ιδέα να τις φυτέψω κοντά στην αυλόπορτα. Στοιχείο μαγικής τελετουργικής εισόδου το άρωμά τους για φέτος · όποτε περνάω στις διορθώσεις απ' το δεύτερο κεφάλαιο, συνειρμικά θ' ανακαλώ τη μυρωδιά τους.

Γιάννης Τσαρούχης (1910–1989), τίτλος έργου (1961): αγγελικούλα.

Άνοιξη και πανδημία.

Εκατοντάφυλλα και αντισηπτικά, γάντια, μάσκες.

Ένα-δυο μυστικά.

Συμβαίνει στους κήπους, συμβαίνει νομίζω και στην τέχνη, στη λογοτεχνία.

Οι ντόπιες, οι εγκλιματισμένες ποικιλίες ή τα καταφρονεμένα άγρια της χλωρίδας, εξημερωμένα, κοσμούν πολύ καλύτερα τα παρτέρια μας. Αρκεί να τα ξαναδούμε με καινούργιο βλέμμα, να τα λαμπικάρουμε απ' τη συνήθεια και την κούραση, όπως -να πω- οι θεοί του Ομήρου καταχεύουσιν χάριν (περιχύνουν με χάρη) τους θνητούς για να τους κάνουν να δείχνουν νεότεροι ή και ωραιότεροι, πιο θελκτικοί κι εράσμιοι, πιο ερατεινοί τέλος πάντων, ή όπως οι λογοτέχνες, οι καλλιτέχνες εν γένει, μεταποιούμε την οικεία εμπειρία σε μύθους.

Μεγαλώνουν τα Στρατάκια, μα δεν γερνούν καθόλου.

Λακ(κ)ουβάκια / Γιώργος και Νίκος Στρατάκης, τ' αγαπημένα Στρατάκια.

Χαρώ τα, όμορφα που 'ν' τα σύμφωνα, η λαλιά, τα ελληνικά στα στόματά τους.

[Η πέμπτη ανάρτηση τραγουδιών τους εδώ (και 1, 2, 3, 4).]

Πέντε χρόνια και τέσσερις μήνες νωρίτερα.

"Μετά την πανδημία του κορωνοϊού τίποτε δεν θα είναι πια το ίδιο..." Λέγεται κατά κόρον.
Προτιμώ τη διαπίστωση: η πανδημία ήρθε σαν μια υπενθύμιση του τι σημαίνει αληθινή ζωή.
Κι επιπλέον, ότι ο (αρχαίος) τρόμος της πανδημίας, η ίδια η πανδημία, όση συμφορά κι αν αφήσει πίσω της, αφότου περάσει, θα απωθηθεί στη συλλογική λήθη. Είναι ζωτική και ενστικτώδης η ανάγκη να ξεχνούμε τον πόνο.   
Ίσαμε τότε -τι καλύτερο- πειθαρχούμε στις οδηγίες των ειδικών. 
Ο θάνατος ας περιμένει ακόμη λίγο.
Αργά ή γρήγορα θ' αντηχήσει η άγρια προτροπή -μέσ' απ' τους κήπους των νεκρών, τους θαλάμους των αρρώστων, μέσ' απ' τους έρημους δρόμους- Πίσω στη ζωή με πολλή, όσο γίνεται περισσότερη ορμή!

Τέσσερα εξαιρετικά βιβλία.

Wallace Stegner Το τραγούδι της σάλπιγγας (και άλλα διηγήματα) / Thomas Hardy Ο δήμαρχος του Κάστερμπριτζ (η ζωή και ο θάνατος ενός ανθρώπου με χαρακτήρα) / Joseph Roth Φράουλες / Stefan Zweig Μενόρα (το θαμμένο κηροπήγιο). 

Τέσσερα εξαιρετικά βιβλία, για διαφορετικούς λόγους το καθένα -ας πούμε για τέσσερις απ' τις μύριες επόψεις απ' όπου μπορεί να εποπτεύσει κανείς την (αληθινή, άρα την καλή) λογοτεχνία. Δυστυχώς η πολλή και εντατική εργασία μου του καιρού (μαζί και οι αναπόφευκτοι περισπασμοί λόγω της επιδημίας) δεν μου επιτρέπουν τέσσερις ξεχωριστές εκτεταμένες αναρτήσεις. Θα περιοριστώ στα αξιοσημείωτα ένα-δυο στοιχεία τους, πιο σωστά αυτά που η συγκυρία των προσωπικών μου αναζητήσεων υπογράμμισε, και σε ορισμένα ενδεικτικά αποσπάσματά τους.

Μία πόλη, παλιά, πολύ παλιά... / Το Σκοτεινό Νησί / απόσπασμα.

(...) «Μία πόλη, παλιά, πολύ παλιά… -να πούμε απόγευμα; Απομεσήμερο ή πιο αργά; Αργά το απομεσήμερο καλύτερα», προτείνω. «Έβρεξε πριν από λίγο. Μερικές στάλες μόνο. Άνθρωποι στους δρόμους. Ψωνίζουν». Ξάνοιγα την εικόνα παραστατικά και με την υπόλοιπη έκφρασή μου (τη μιμόγλωσσα και τον επιτονισμό), σαν σε οθόνη σινεμασκόπ. Πάντα μού άρεσε να αφηγούμαι, τα λόγια μου να γραπώνουν τους ακροατές μου, να μετεωριζόμαστε μαζί στις κοιλάδες και τις λαγκαδιές και τα λαγούμια του μυαλού μου.

Στις πηγές της συγκίνησής μας.

Μάνος Χατζιδάκις - Η Μελαγχολία της Ευτυχίας

Κατ' αρχάς να ζητήσω συγγνώμη για την προηγούμενη ανάρτησή μου: Το Σκοτεινό Νησί. Με είχε καταβάλει στιγμιαία ο πανικός: χώθηκα στο έργο μου όπως το στρείδι στο κέλυφός του.
Η πανδημία μάς δοκιμάζει με πολλούς τρόπους. Ο φόβος σπρώχνει τους περισσότερους αταβιστικά είτε στα εικονίσματα είτε στην ασφάλεια της κοινότητας. Η πανδημία αντίθετα αναγκάζει τις εκκλησιές να κλείσουν και τον πληθυσμό να μένει προσεκτικά σε απόσταση ο ένας από τον άλλον.
Η ζωή είναι συναρπαστική γιατί είμαστε κομμάτι της. Δύσκολη να την εννοήσουμε και ποτέ περισσότερο ασφαλής από το ταξίδι πάνω σε μια σχεδία. Κι είναι τότε ιδίως, στα δύσκολα, που αποδεικνύεται η ζωτική ανάγκη της τέχνης, της ποίησης.

Το Σκοτεινό Νησί.

(...) 

Σκεφτόμουν φωναχτά: «Είμαστε στο κατάστρωμα ενός σκυλοπνίχτη. Ένα σκουριασμένο σκαρί που όλο αγκομαχάει και τρίζει, από αυτά που μεταφέρουν τυχαίους επί το πλείστον. Ταξιδεύουμε. Κορμιά στοιβαγμένα όπως όπως, ανάμεσά τους κι εμείς. Η ναυτία. Η ζάλη και οι μυρωδιές, οι δυσωδίες και οι ευωδιές. Η θάλασσα τη νύχτα. Μελανή με τον άσπρο αφρό των κυμάτων. Πεθύμησα τη θάλασσα. Επιτέλους, από τη ναυτία δεν σκέφτομαι».

Ο Jim Jarmusch / Τζιμ Τζάρμους και η εμπειρία της ποίησης.

Δεν θυμάμαι πότε και ποιες ταινίες του είχα δει -πρέπει να είχα δει μια-δυο, όταν ακόμα δεν ξεχώριζα καλά καλά τα πράγματα απ' την ποίησή τους. Σαν ένα μικρό στιγμιότυπο αυτές τις μέρες ανακάλεσα επίσης την πρεμούρα του Μίλτου Σαχτούρη (και εδώ), όταν μου 'λεγε "Πρέπει να δω την καινούργια ταινία του Τζιμ Τζάρμους", μάλλον το Down by Law / Στην παγίδα του νόμου, το 1986. Είχε προηγηθεί το 1984 το Stranger than Paradise / Πέρα από τον παράδεισο. Δεν ξέρω πόσον Τζάρμους πρόλαβε να δει ο ποιητής ούτε αν έπεσε ποτέ στα χέρια του Jarmusch ποίημα του Σαχτούρη, πιο ταιριαστή συνάντηση δεν μπορώ να φανταστώ.

Το τέλος του πρώτου κεφαλαίου, η αρχή ενός μυθιστορήματος.

Νομίζω ζω ό,τι πιο συναρπαστικό περιείχε ο κλήρος μου στη λογοτεχνία.
Πάει εβδομάδα που τελείωσα το πρώτο από τα επτά κεφάλαια σύμφωνα με το αδρομερές διάγραμμα του νέου μου μυθιστορήματος, του ιστορικού, μυθιστόρημα που έχω προαναγγείλει ήδη από τον Απρίλιο του 2015. Χρειάστηκα δυόμισι με τρία χρόνια έρευνας για το πραγματολογικό υλικό, μια σειρά από κατηγορίες στο αρχείο εδώ του μπλογκ πιστοποιούν την προεργασία (Αρχαίο μυθιστόρημα, Δεύτερη Σοφιστική, Ιστορικό μυθιστόρημα, Κλασική γραμματεία, Λουκιανός-ο Σύρος αττικιστής, Όμηρος-ο πρώτος μυθιστοριογράφος) και που καταγράφουν μέρος μόνο αυτής της εργασίας. Το γράψιμο καθαυτό το ξεκίνησα τον Νοέμβριο του 2019, αν έχω ζωή, αν είμαι καλά, προβλέπω να τελειώνει το φθινόπωρο του 2022, το αργότερο την άνοιξη του 2023. Ό,τι άλλο μού είναι πια περισπασμός, όλο και σπανιότερη θα είναι η παρουσία μου εδώ ή οπουδήποτε αλλού.
Όσοι με παρακολουθείτε, μην ανησυχείτε, λείπω για πολύ πολύ καλό σκοπό.  

Με περίμεναν.

Επέστρεψα στο νησί προχτές. Δεν τα προλαβαίνω πάντοτε, συνήθως απουσιάζω τέτοιες μέρες, τις περισσότερες χρονιές τα βρίσκω μετά το πέρας της ανθοφορίας τους, με τα πέταλα ξερά. Τα νερακίζια όπως τα λέμε εδώ στο νησί, τους άγριους νάρκισσους, τα μανουσάκια αλλού.
Τα νερακίζια είναι οι πρώτοι βολβοί που ανθοφορούν στα μέρη μας, στις αλκυονίδες συχνότερα, προοιωνίζονται όπως κι εκείνες την άνοιξη.

Εύα Μαθιουδάκη: Το Σκοτεινό Νησί.

Μία ευαίσθητη ανάγνωση της καλής και γενναιόδωρης συγγραφέως Εύας Μ. Μαθιουδάκη [oanagnostis.gr (11/01/2020)].

Ο δρόμος του συγγραφέα είναι τραχύς, …μεταγράφοντας για δεύτερη φορά το θεατρικό του έργο «Το Σκοτεινό Νησί» 2001, που κυκλοφόρησε ως νουβέλα το 2008 από την Εμπειρία Εκδοτική, και επανακυκλοφορεί αναθεωρημένο-διορθωμένο από τις Εκδόσεις Ποταμός, Νοέμβριος 2019, αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο Αντώνης Νικολής, νιώθει την ανάγκη να μας επανασυστηθεί με ένα έργο που ενώ είναι το πρώτο του, αποτελεί μια καθοριστική και αδιαμφισβήτητη κατάκτηση στη δημιουργική του πορεία.
Ο Αντώνης Νικολής είναι από τους πλέον σοβαρούς τεχνίτες της γλώσσας. Η νουβέλα που μας παρουσιάζει είναι δουλεμένη και φτασμένη σε μια σιγουριά σχεδόν κλασική, διατηρώντας την έντονη θεατρικότητά της. Γιατί ο Νικολής, σε όσους δεν είναι γνωστό, είναι κλασικός φιλόλογος, ακούραστος μελετητής της αρχαίας ελληνικής γραμματείας αλλά και του σύγχρονου παγκόσμιου θεάτρου.

Αύριο, στην εκπομπή ''Αθήνα το Φελέκι σου'', 11.00-12.00, στον Αθήνα 9.84, στους 98,3.

Θα συζητήσουμε με τον Κωνσταντίνο Μοστράτο για Το Σκοτεινό Νησί.

Αυτούσια η αναγγελία του Κ. Μ. (στο fb):

"Αύριο, 11 Ιανουαρίου, δύο πολύ αγαπημένοι μου συγγραφείς στο Φελέκι. Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου θα μας μιλήσει για το τελευταίο της βιβλίο, το πολυαναμενόμενο δεύτερο μέρος της Τριλογίας της Πρέσπας, την ''Κεχριμπαρένια έρημο'' (εκδόσεις Καστανιώτη), ενώ ο Αντώνης Νικολής θα είναι στο στούντιο για την αναθεωρημένη έκδοση της νουβέλας του ''Το Σκοτεινό Νησί'' (εκδόσεις Ποταμός).
''Αθήνα το Φελέκι σου'', κάθε Σάββατο, 11:00-12:00, στον Αθήνα 9.84 και στους 98,3."

Μνημείο που αγλαΐζει την Αθήνα. Στην οδό Ξενοκράτους.

Βρίσκεται στο κατωφερές αλσύλλιο επί της Ξενοκράτους καμιά διακοσαριά μέτρα πριν από το 48 των εκδόσεων Ποταμός. Μνημείο άλλο στην πόλη που να με συγκίνησε περισσότερο δεν θυμάμαι. Έχω από καιρό τις φωτογραφίες στο κινητό μου, έχω αναλογιστεί αρκετά πόσο διαφορετική, καλύτερη ως ἄστυ θα ήταν η Αθήνα, οι πόλεις της χώρας όλης, η Ελλάδα ως σύνολο θεσμών, αν ήμαστε (ή έστω είμαστε) σε θέση να τιμήσουμε όσους όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος υποστήριξαν την ήπια, την αργή, τη συντεταγμένη, τη δύσκολη όμως ασφαλέστερη αστικοποίηση της χώρας. Και έκτοτε, και γενικότερα, όσους, ελάχιστους, αποφεύγουν κατά το δυνατόν τη βαρβαρότητα της σκέψης: τις ηθικολογίες, τις αισθηματολογίες, τις ιδεολογίες.